Iets nieuws. Iets raars. Astronomen noemen het een primeur.
Een zeldzame exploderende ster in de Melkweg vuurt als kogels klonten gas de ruimte in. We hebben het over kogels van 20 miljoen mijl per uur.
Wetenschappers van de Universiteit van Warwick hebben het bestaan van deze ‘kogels’ bevestigd. Ze wisten eerst niet wat ze waren. Nu weten ze dat het waarschijnlijk zuurstofrijke gaswolken zijn. Maar waar komen ze precies vandaan? Nog steeds een mysterie.
Zoiets is nergens in het heelal bij andere supernova’s gezien.
Hoe V445 Puppis het spel veranderde
Dit is niet zomaar een sterexplosie. Dit is V445 Puppis.
Het is de enige bekende heliumnova in onze Melkweg. Dat maakt het uniek. Dat maakt het waardevol.
Het sterrensysteem bestaat uit twee sterren. Een witte dwerg. En een begeleidende ster die bijna volledig uit helium bestaat. Zeldzame dingen.
Wanneer de witte dwerg gas uit de heliumster trekt, wordt de druk opgebouwd. Temperatuur pieken. Toen boem. Een thermonucleaire explosie.
Maar deze was anders. De uitbarsting was zo hevig dat er een dikke stofschijf ontstond. Het verblindde de telescopen.
Ruim twintig jaar lang keken astronomen naar de puinwolk. Ze hebben de nasleep gezien. Ze konden de bron niet zien.
Toen trok eindelijk het stof op.
“De uitstroom van de explosie is nu voldoende afgenomen om de oorsprong ervan te kunnen onderzoeken”, zegt John Mills.
Mills, een promovendus in Warwick, hielp ontcijferen wat er gebeurde. Hij merkte op dat het sterrensysteem zeker een witte dwerg omvat die materiaal van die uiterst zeldzame heliumster grijpt.
Het mysterie van de kogels
Nu het stof verdwenen was, veranderde het uitzicht.
Plotseling zagen ze het. Klompjes materie. Ongelooflijk snel bewegen.
Zie ze als vaste projectielen, maar dan gemaakt van gas.
“We vermoeden dat deze na de uitbarsting zijn ontstaan”, zei Mills.
Waarom lieten andere novae dit niet zien?
Misschien is het specifiek voor heliumnovae. Misschien is het een kenmerk van V445 Puppis dat elders niet bestaat. Wij weten het niet.
De “kogels” zijn zuurstofrijk. Ze schieten naar buiten met een snelheid van wel 30 miljoen km/uur. Dat is 8.940 km per seconde.
Snel genoeg om 120 keer per seconde rond de aarde te cirkelen.
Langzaam neemt de uitstroom af. Het verspreidt zich over een biljoen kilometer. Maar het kernmysterie blijft. Wat veroorzaakt de uitwerping? Waarom kogels en geen uniforme wind?
Waarom dit belangrijk is voor de kosmologie
Het klinkt als niche-astronomie.
Dat is het niet.
Er wordt aangenomen dat heliumnovae de voorlopers zijn van type Ia-supernovae.
Type Ia supernovae zijn de helderste explosies in het heelal. Ze fungeren als ‘standaardkaarsen’. Astronomen gebruiken ze om de afstand tussen sterrenstelsels te meten. Ze brengen de uitdijing van het heelal in kaart.
Maar we weten nog steeds niet 100% zeker hoe ze beginnen.
Het begrijpen van V445 Puppis helpt.
Als deze novae tot Type Ia-gebeurtenissen leiden, verfijnt het bestuderen ervan onze kosmische heersers.
Betere afstandsmetingen betekenen een beter begrip van donkere energie. De kracht die de uitdijing van het heelal versnelt.
Dieper kijken
We hebben twintig jaar lang naar een stofwolk gekeken.
Vandaag zien we de motor.
Het is een witte dwerg die een heliumster eet.
Het werpt zuurstofkogels af met een snelheid van 30 miljoen kilometer per uur.
Er is nog nooit zoiets gezien.
Misschien is het zeldzaam. Misschien is het uniek.
Of misschien hebben we gewoon niet goed genoeg gekeken.
Het universum zit vol met dingen die we nog nooit hebben gezien. Totdat wij dat doen.
